Skip to main content

De meest felle brief die Paulus schreef...

  • Gepubliceerd op:
    06 december 2023

De afgelopen weken heb ik in zeven preken het bijbelboek Galaten doorgewerkt. Ik heb dat wel als een avontuur beleefd. Om te proberen achter de tekst iets in beeld te krijgen over de achtergrond waartegen deze brief ontstaan is. Om te merken dat de problemen van de jonge kerken in Galatië niet gelijk zijn aan onze problemen, maar er tegelijkertijd verdacht veel op lijken. Ook vind ik het fascinerend om bijna 2000 jaar nadat deze brief geschreven is de emotionele betrokkenheid van Paulus nog steeds te voelen. Galaten is de meest felle brief die Paulus geschreven heeft. Er stond dan ook heel wat op het spel. In deze terugblik wil ik een paar dingen noemen die mij zijn opgevallen bij het bezigzijn met deze brief. En tegelijkertijd daag ik je uit voor jezelf nog eens de Galatenbrief door te lezen en te noteren wat bij jou blijft hangen.

Het juiste focus

Galaten wordt in de gereformeerde kerken gemakkelijk gelezen tegen de achtergrond van de discussies uit de Middeleeuwen over de vraag hoe je rechtvaardig voor God staat (en dus hoe je zeker kunt zijn naar de hemel te gaan na je dood) en hoe het zit met goede werken. Hoe terecht de conclusies van Luther in die discussie toen ook geweest zijn, daarmee is dat niet opeens de boodschap van Galaten geworden. Paulus is met een andere vraag bezig: wie horen er bij de ene familie van God? En op basis waarvan wordt dat bepaald? Uiteraard speelt op de achtergrond de vraag naar redding een rol, maar dat is niet de kern waar het om draait. Dan moet je in de brief aan de Romeinen zijn. Daar gaat het over zonde en verlossing.

De eenheid van de kerk

Galaten is geschreven tegen de achtergrond van een discussie die voor veel verdeeldheid zorgde. De mensen die verwarring zaaien in de Galatische kerken hebben de overtuiging dat nieuwe christenen zich ook aan de Joodse levensstijl moeten gaan houden (inclusief besnijdenis). Maar daarmee wordt voorbijgegaan aan het nieuwe dat met Jezus Christus is gekomen! Met de dood en de opstanding van Jezus Christus breekt de nieuwe tijd: de nieuwe schepping van God. En van belang is te ontdekken dat die nieuwe schepping met reddende kracht openbarst in de oude wereld. De spannende vraag is of we bij die nieuwe wereld horen die allerlei oude scheidingen die bestonden opheft. Aan de exclusiviteit van de Joden als het volk van God komt een einde. Dat was zo’n revolutionair nieuwe gedachte dat de weerstand van de kant van Joodse christenen goed te begrijpen is. Maar tegelijkertijd is die weerstand ook levensgevaarlijk, omdat daarmee wordt teruggekeerd naar het oude. Ik vind dat voor onszelf ook telkens weer de uitdaging: kunnen we ontdekken waar het nieuwe van God bezig is zichtbaar te worden? En sluiten we daarbij aan? Hebben we door waar grenzen doorbroken moeten worden die ons belemmeren onze vrijheid in Christus te doorleven?

Galaten gaat over de eenheid van de kerk die niet gebaseerd is op uiterlijkheden (zoals bepaald gedrag, bepaalde uitstraling etc.), maar die gebaseerd is op de liefde van Jezus Christus. Als we elkaar regels op gaan leggen, als we voor elkaar gaan bepalen wanneer je een ware volgeling van Jezus bent, gaat het zomaar mis. De geschiedenis van de kerk heeft dat ook pijnlijk duidelijk gemaakt. Ik was zelf toch weer erg geraakt door de verdeeldheid onder christenen. Hoe erg dat is. Dat discussies in de kerk zo gemakkelijk leiden tot verwijdering. En dat daarmee niet alleen wijzelf iets kwijtraken van de veelkleurigheid van Gods volk, maar dat daarmee ook de Geest van liefde en waarheid wordt ingeperkt en dat zo ook het evangelie zelf geweld wordt aangedaan. Van Paulus leer ik een liefdevolle houding in discussies die er ongetwijfeld zijn in de gemeenschap van de kerk. 

Kruisvormig leven

Wat ik ook een mooie ontdekking vond was hoe het kruis van Christus centraal staat in Paulus denken. Het kruis als uiting van Gods liefde voor deze wereld. Het kruis als manier waarop God ons redt uit deze wereld vandaan. Het kruis ook als de manier waarop ons leven als Jezus-volgers gestalte krijgt. Kruisvormig leven, omdat het zomaar kan gebeuren dat je als christen te maken krijgt met vervolging en tegenwerking. Dat hoort erbij als je een Heer dient met een kruis op zijn rug. Ik zou voor mezelf ook graag willen leren ook in de tegenslagen van het leven, ook op de momenten dat het allemaal niet lukt, Christus te ontdekken. 

De plek van de wet

Een ander punt dat opvalt in Galaten is het spreken over de wet. De wet heeft zijn functie gehad als instantie die het Joodse volk overtuigde van de noodzaak van de komst van de messias en als instantie die tot die tijd het volk van God apart zette om de komst van de messias mogelijk te maken. Dat roept voor ons natuurlijk wel de vraag op wat de plaats is van de wet. In de liturgie gebruiken we de wet vaak als spiegel om ons eigen leven in te bezien en te ontdekken hoe hard we Christus nodig hebben. In de Catechismus worden de tien geboden ingezet om het nieuwe leven in dankbaarheid uit te tekenen. Ik denk dat dit prima kan als we maar wel doorhebben hoe het nieuwe leven begint bij Christus en geleid wordt door de Geest van liefde. Paulus spreekt in Galaten niet allereerst over de tien geboden, maar over het hele complex aan wetten en regels over offerdienst, voedselwetten enzovoort. Dat de tien geboden nog steeds relevant zijn, bewijst wel het feit dat Jezus al die geboden (op het sabbatsgebod na) herhaalt in het nieuwe testament.

Tot zegen zijn

Samenhangend hiermee vind ik inspirerend hoe Paulus lijnen trekt vanuit het oude testament naar vandaag. De belofte aan Abraham dat in hem alle volken gezegend zullen worden, vindt haar vervulling in de komst van Jezus Christus en haar verdere uitwerking in de kerk. Vanuit het volk Israël gaat Gods zegen via Jezus Christus, de grote Zoon van Israël, uit naar de hele wereld. En als kerk zijn wij geroepen die zegen verder handen en voeten te geven. Christus die gestalte in ons moet krijgen. Dit biedt ook veel aanknopingspunten om door te denken over onze roeping als kerk. Waartoe zijn wij in de wereld? Om zegenend aanwezig te zijn. Om goed te doen. Om Christus’ liefde zichtbaar en tastbaar te maken. Juist als Christus onze identiteit meer en meer gaat bepalen, wordt dit steeds vanzelfsprekender.

Uiteraard is er meer te ontdekken in deze brief aan Galaten. Bij een van de preken heb ik weleens gezegd dat ik me voelde als een kind in een snoepwinkel. Wat moet je kiezen? Er is zoveel. Gelukkig hoeft niet altijd alles gezegd te worden. Een goede preek, is mijn overtuiging, vraagt om een volgende. Omdat we nu eenmaal nooit in één preek, maar ook niet in zeven, recht kunnen doen aan de rijkdom van het evangelie van Jezus Christus.

 

De prekenserie is hier terug te beluisteren:

Preek Galaten 1 – Er is maar één evangelie 

Preek Galaten 2 – Wie ben ik?

Preek Galaten 3:1-14 – Het kruis van Jezus is het begin en het eind

Preek Galaten 3:15-4:11 – De wonderlijke familie van God

Preek Galaten 4:12-31 – De gestalte van Christus

Preek Galaten 5 – Zonder liefde wordt het niks

Preek Galaten 6 – Nu al een nieuwe schepping zijn